Kuasa Undang Nan Ompet : Sokong & Menentang

 

Hujah yang menyokong kuasa Undang Yang Empat

1. YDPB dipilih oleh Undang Yang Empat

   Tidak seperti sultan negeri lain yang mewarisi takhta secara automatik, YDPB Negeri Sembilan dipilih oleh empat Undang iaitu Sungai Ujong, Jelebu, Johol dan Rembau. Kuasa memilih ini termaktub dalam Undang-Undang Tubuh Negeri Sembilan dan adat Perpatih.

2. Undang merupakan institusi yang lebih tua daripada YDPB moden

   Dari sudut sejarah Minangkabau, Undang ialah pemerintah luak yang mempunyai kedaulatan adat masing-masing sebelum terbentuknya institusi Yamtuan Besar. Sebab itu ada pandangan bahawa kuasa asal berada pada Undang, manakala YDPB memperoleh kedudukan melalui pemilihan mereka.

3. Adat Perpatih meletakkan konsep 'memilih dan mengganti'

   Dalam adat tradisional Negeri Sembilan, pemimpin yang dipilih boleh diganti jika tidak lagi memenuhi syarat atau hilang kelayakan menurut adat. Prinsip ini sering dirumuskan melalui pepatah adat bahawa yang mengangkat juga boleh menurunkan.

Hujah yang menentang pemecatan YDPB

1. Perlembagaan negeri mesti dipatuhi

   Pakar perlembagaan yang mengulas krisis 2026 berpendapat bahawa walaupun Undang mempunyai peranan besar, mereka tetap perlu mengikut prosedur yang ditetapkan oleh Undang-Undang Tubuh Negeri Sembilan. Jika prosedur tidak dipatuhi, tindakan pemecatan boleh dianggap tidak sah dari segi undang-undang.

2. Kedudukan YDPB dilindungi oleh perlembagaan moden

   Selepas 1959, Negeri Sembilan bukan hanya berasaskan adat semata-mata tetapi juga perlembagaan bertulis. Oleh itu, kuasa adat dan kuasa perlembagaan perlu dibaca bersama.

3. Kerajaan negeri dan institusi persekutuan masih mengiktiraf Tuanku Muhriz

   Dalam krisis yang berlaku pada 2026, kerajaan negeri dan ramai pakar perlembagaan berpendapat bahawa proses yang digunakan oleh Undang Yang Empat tidak memenuhi kehendak perlembagaan negeri. Oleh itu, Tuanku Muhriz masih dianggap YDPB yang sah.

Analisis

Jika dilihat dari sudut adat tradisional, hujah Undang Yang Empat adalah kuat kerana mereka merupakan institusi yang memilih YDPB dan mempunyai kedudukan yang sangat unik dalam sistem Negeri Sembilan.

Tetapi jika dilihat dari sudut undang-undang perlembagaan Malaysia moden, hujah yang lebih kuat ketika ini ialah bahawa sebarang pelucutan YDPB mesti dilakukan mengikut prosedur yang diperuntukkan dalam Undang-Undang Tubuh Negeri Sembilan. Tanpa pematuhan prosedur tersebut, tindakan itu berisiko dianggap tidak sah di sisi undang-undang.

Jadi, persoalan sebenar bukanlah sama ada Undang Yang Empat mempunyai kuasa langsung atau tidak, tetapi sama ada kuasa tersebut telah digunakan mengikut kehendak Perlembagaan Negeri Sembilan 1959 dan adat yang diiktiraf oleh perlembagaan itu sendiri. Itulah titik utama yang menjadi pertikaian dalam krisis Negeri Sembilan pada tahun 2026.