Kampung Pemberian: Jejak Pejuang Pahang, Ihsan Pembesar Kelantan dan Sebuah Kampung yang Menyimpan Sejarah

Oleh: Faizil Mohamed

Ada tempat yang pada pandangan pertama kelihatan seperti sebuah kampung biasa. Namun, apabila sejarahnya diselusuri, tempat itu ternyata menyimpan kisah perjalanan manusia, perjuangan, perpindahan, kekeluargaan dan pengorbanan yang panjang.

Bagi saya, Kampung Pemberian di Kuala Krai, Kelantan mempunyai makna yang lebih istimewa kerana kampung ini bukan sahaja mempunyai cerita sejarah yang menarik, malah ibu saya sendiri berasal dari Kampung Pemberian.

Oleh sebab itu, apabila saya meneliti sejarah kampung ini, saya tidak melihatnya sekadar sebagai sejarah sebuah tempat. Ia juga merupakan sebahagian daripada sejarah keluarga dan akar kehidupan saya sendiri.

Dari Pahang ke Kelantan

Kisah Kampung Pemberian tidak dapat dipisahkan daripada sejarah perjuangan orang-orang Pahang menentang campur tangan British pada penghujung abad ke-19.

Pada ketika itu, beberapa tokoh besar Pahang bangkit menentang perubahan pentadbiran dan penguasaan British. Antara nama yang paling terkenal ialah Dato' Bahaman, Tok Gajah dan Mat Kilau.

Perjuangan tersebut akhirnya menyebabkan para pejuang dan keluarga mereka diburu. Mereka terpaksa meninggalkan kawasan Pahang dan bergerak ke kawasan pedalaman Terengganu dan Kelantan.

Kelantan pada ketika itu menjadi antara kawasan yang penting kepada mereka kerana kedudukannya yang lebih jauh daripada pusat pentadbiran British. Di samping itu, terdapat hubungan antara para pejuang dengan masyarakat dan pembesar tempatan yang memberikan perlindungan kepada mereka.

Maka bermulalah satu episod penting dalam sejarah yang menghubungkan Pahang dengan Hulu Kelantan.

Mat Lela, anak Dato' Bahaman

Dalam kisah perjuangan ini muncul pula nama Mat Lela, anak Dato' Bahaman yang turut terlibat dalam perjuangan menentang British.

Mat Lela bukan sekadar anak kepada seorang tokoh pejuang. Beliau sendiri merupakan sebahagian daripada kumpulan yang terpaksa berundur akibat tekanan dan buruan British.

Dalam riwayat masyarakat dan sebahagian catatan mengenai keluarga Dato' Bahaman, Mat Lela sering disebut sebagai antara anak lelaki utama Dato' Bahaman yang meneruskan perjuangan ayahnya.

Terdapat juga riwayat tempatan yang menyebut bahawa Mat Lela ialah anak sulung Dato' Bahaman. Namun, catatan sejarah yang diterbitkan mengenai susunan anak-anak Dato' Bahaman tidak semuanya sama. Oleh itu, perkara ini wajar dikekalkan sebagai riwayat keluarga atau tradisi lisan sehingga dapat disokong oleh dokumen salasilah yang lebih kukuh.

Yang lebih jelas ialah hakikat bahawa Mat Lela memang mempunyai hubungan langsung dengan perjuangan Dato' Bahaman dan turut berada dalam lingkungan pejuang Pahang yang akhirnya sampai ke kawasan timur Semenanjung.

Hubungan Mat Lela dengan keluarga Tok Gajah

Satu lagi hubungan yang menarik ialah hubungan antara keluarga Dato' Bahaman dengan keluarga Tok Gajah.

Tok Gajah merupakan antara tokoh utama perjuangan Pahang dan juga ayah kepada Mat Kilau.

Mat Lela pula mempunyai hubungan perkahwinan dengan keluarga Tok Gajah. Beliau ditunangkan dengan Yang Cik, anak perempuan Tok Gajah, dan ketika mereka berada di Hulu Kelantan, perkahwinan tersebut akhirnya dilangsungkan.

Perkahwinan ini mempunyai nilai sejarah yang besar kerana ia menghubungkan dua keluarga pejuang Pahang:

Dato' Bahaman → Mat Lela

dan

Tok Gajah → Yang Cik / Mat Kilau

Dengan demikian, kisah perjuangan Pahang bukan hanya meninggalkan jejak politik dan ketenteraan, tetapi turut meninggalkan hubungan kekeluargaan yang dibawa hingga ke Kelantan.

Kelantan sebagai tempat perlindungan

Apabila para pejuang Pahang berundur ke Kelantan, mereka bukan sekadar mencari tempat untuk bersembunyi.

Mereka perlu mencari tempat yang selamat untuk meneruskan kehidupan.

Di sinilah muncul kisah mengenai ihsan pembesar-pembesar Kelantan.

Menurut tradisi lisan yang diperturunkan dalam masyarakat setempat, terdapat kumpulan pejuang dari Pahang yang mendapat perlindungan daripada pembesar Kelantan. Mereka yang sebelumnya diburu dan terpaksa berpindah akhirnya diberikan ruang untuk berlindung dan menetap.

Kisah ini penting kerana ia memperlihatkan bahawa hubungan antara Pahang dan Kelantan pada zaman tersebut bukan sekadar hubungan antara dua negeri.

Ia adalah hubungan antara manusia yang membantu manusia lain ketika berada dalam kesusahan.

Mengapa dinamakan Pemberian?

Di sinilah muncul kisah yang sangat menarik tentang nama Kampung Pemberian.

Menurut riwayat yang hidup dalam masyarakat, kawasan tersebut dikaitkan dengan pemberian atau ihsan yang diberikan kepada kumpulan yang memerlukan tempat perlindungan.

Mereka yang datang dari Pahang bukan datang sebagai orang yang mencari kemewahan. Mereka datang dalam keadaan terpaksa, setelah dikejar dan ditekan kerana perjuangan mereka.

Maka pemberian tanah atau kawasan untuk berlindung mempunyai makna yang jauh lebih besar daripada sekadar pemberian sebidang tanah.

Ia adalah pemberian keselamatan, tempat tinggal dan peluang untuk meneruskan kehidupan.

Daripada sinilah nama "Pemberian" terus hidup dalam ingatan masyarakat.

Namun begitu, terdapat juga catatan sejarah moden yang menyebut pembentukan Kampung Pemberian sebagai sebuah penempatan pada tahun 1952. Oleh itu, sejarah kampung ini kemungkinan mempunyai lebih daripada satu lapisan: tradisi mengenai hubungan awal dengan pejuang Pahang, diikuti perkembangan penempatan kampung pada zaman yang lebih kemudian.

Perbezaan ini tidak semestinya menghapuskan tradisi lisan. Sebaliknya, ia menunjukkan bahawa sejarah sesebuah kampung perlu dibaca melalui dokumen, sejarah tempatan dan ingatan masyarakat secara bersama.

Hulu Kelantan dan identiti para pejuang

Kawasan Hulu Kelantan juga mempunyai tempat tersendiri dalam kisah para pejuang Pahang.

Mereka terpaksa menggunakan identiti dan nama tertentu bagi melindungi diri daripada diketahui pihak British. Kisah-kisah mengenai nama samaran, perjalanan mereka dan tempat-tempat persinggahan menjadi sebahagian daripada ingatan sejarah masyarakat Kelantan dan Terengganu.

Bagi mereka, perjuangan bukan lagi sekadar soal menentang British.

Ia telah berubah menjadi perjuangan untuk mempertahankan kehidupan, keluarga dan identiti.

Dan dalam perjalanan itu, Kelantan menjadi salah satu tempat yang memberikan mereka ruang untuk terus hidup.

Sebuah kampung, dua lapisan sejarah

Kampung Pemberian hari ini tentunya sudah jauh berubah berbanding zaman tersebut.

Generasi baharu mungkin melihatnya sebagai sebuah kampung biasa di Kuala Krai.

Tetapi di sebalik nama tersebut terdapat satu cerita tentang manusia yang pernah meninggalkan tanah asal mereka, menempuh perjalanan yang sukar dan akhirnya menemukan perlindungan di negeri Kelantan.

Pada satu sisi terdapat sejarah perjuangan Pahang — Dato' Bahaman, Tok Gajah, Mat Kilau dan Mat Lela.

Pada sisi yang lain terdapat sejarah masyarakat Kelantan — pembesar dan penduduk yang memberikan perlindungan kepada mereka yang memerlukan.

Kemudian lahir pula sebuah komuniti yang meneruskan kehidupan dan membina generasi baharu.

Sejarah kampung adalah sejarah keluarga

Bagi saya, kisah ini mempunyai satu makna yang lebih dekat.

Ibu saya berasal dari Kampung Pemberian.

Maka apabila saya meneliti sejarah Kampung Pemberian, saya sebenarnya sedang cuba memahami sebahagian daripada akar kehidupan keluarga saya sendiri.

Kampung bukan hanya rumah, jalan, sungai dan tanah.

Kampung adalah tempat di mana cerita orang terdahulu disimpan.

Nama-nama mereka mungkin tidak tercatat dalam buku sejarah nasional. Sebahagian kisah mungkin hanya disampaikan dari seorang tua kepada anak, daripada anak kepada cucu, dan akhirnya sampai kepada generasi yang lebih jauh.

Jika tidak ditulis, cerita tersebut mungkin hilang.

Sebab itulah kisah Kampung Pemberian wajar didokumentasikan.

Pemberian yang lebih besar daripada sebuah nama

Jika benar nama Pemberian mempunyai kaitan dengan pemberian tempat perlindungan kepada mereka yang datang dalam keadaan sukar, maka nama itu mempunyai makna yang sangat mendalam.

Ia mengingatkan kita bahawa dalam sejarah, ada orang yang berjuang dan ada orang yang memberikan perlindungan kepada pejuang.

Ada yang meninggalkan tanah asal.

Ada yang membuka pintu kepada mereka.

Ada yang menyimpan rahsia mereka.

Dan akhirnya, daripada semua perjalanan itu lahirlah sebuah komuniti yang terus hidup sehingga hari ini.

Kampung Pemberian bukan sekadar nama sebuah kampung di Kuala Krai.

Ia boleh dilihat sebagai sebahagian daripada sebuah cerita yang lebih besar — cerita tentang perjuangan Pahang, hubungan kekeluargaan antara keluarga Dato' Bahaman dan Tok Gajah, perjalanan para pejuang ke Kelantan, ihsan masyarakat dan pembesar Kelantan, serta pembentukan kehidupan baharu di tanah yang menjadi tempat perlindungan mereka.

Dan bagi saya, kisah itu menjadi lebih bermakna kerana di situlah asal-usul ibu saya.

Mungkin kerana itu juga, sejarah Kampung Pemberian bukan sekadar sejarah yang ingin saya baca.

Ia adalah sejarah yang ingin saya selamatkan daripada dilupakan.