Dari Krisis Undang Yang Empat Hingga Pengiktirafan YDPB Baharu
Catatan ini disusun berdasarkan laporan media dan kenyataan pihak-pihak yang terlibat. Ia bukan keputusan mengenai siapa yang benar atau salah.
Kemelut Negeri Sembilan yang berlaku hari ini sebenarnya bukan bermula pada 15 atau 16 September 2026.
Ia bermula beberapa bulan lebih awal, apabila berlaku pertikaian mengenai kedudukan Undang Luak Sungai Ujong. Dari situ, isu tersebut berkembang menjadi pertikaian yang lebih besar melibatkan Undang Yang Empat, Tuanku Muhriz, kerajaan negeri dan akhirnya politik Negeri Sembilan.
Berikut ialah kronologi ringkasnya.
17 April 2026 – Bermula dengan isu Undang Sungai Ujong
Pada 17 April 2026, satu sidang khas Dewan Keadilan dan Undang (DKU) diadakan di Istana Besar Seri Menanti.
Sidang itu menyentuh kedudukan Datuk Mubarak Dohak sebagai Undang Luak Sungai Ujong.
Menurut laporan, 33 alasan berkaitan adat dikemukakan berhubung pemberhentian beliau.
Peristiwa ini menjadi titik awal kepada kemelut yang lebih besar di Negeri Sembilan.
19 April 2026 – Empat Undang mengumumkan Tuanku Muhriz diturunkan
Dua hari kemudian, pada 19 April, berlaku perkembangan yang mengejutkan.
Empat Undang mengadakan sidang media dan mengumumkan bahawa Tuanku Muhriz tidak lagi menjadi YDPB Negeri Sembilan.
Pada masa yang sama, Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja'afar diumumkan sebagai pengganti.
Tetapi di sinilah timbul masalah besar.
Pengumuman tersebut dibacakan oleh Datuk Mubarak Dohak, sedangkan kedudukan beliau sebagai Undang Sungai Ujong sendiri telah dipertikaikan dan dikatakan telah diberhentikan.
Sebab itu kerajaan negeri kemudiannya mempertikaikan kesahan pengumuman tersebut.
20 April – Kerajaan Negeri tidak mengiktiraf penurunan Tuanku Muhriz
Pada 20 April, kerajaan Negeri Sembilan tidak menerima pengumuman tersebut sebagai sah.
Menteri Besar ketika itu, Datuk Seri Aminuddin Harun, menyatakan bahawa tindakan menurunkan Tuanku Muhriz tidak sah kerana individu yang membuat pengumuman tersebut dipertikaikan kedudukannya sebagai Undang.
Dengan kata mudah:
Satu pihak kata Tuanku Muhriz sudah diturunkan.
Kerajaan negeri pula kata proses itu tidak sah.
Dari sinilah bermulanya pertikaian besar mengenai siapa sebenarnya mempunyai kuasa dan apakah proses yang betul.
21 April – Undang Yang Empat pula mempertikaikan kerajaan negeri
Pada 21 April, tiga ahli DKU yang mendakwa hadir dalam mesyuarat khas 17 April mengeluarkan kenyataan yang mempertikaikan penjelasan Menteri Besar.
Undang Yang Empat bersama Tunku Besar Tampin juga menggesa supaya Menteri Besar ketika itu dipecat.
Maka keadaan menjadi semakin rumit.
Ia bukan lagi sekadar isu seorang Undang.
Ia sudah menjadi pertikaian antara institusi adat, YDPB dan kerajaan negeri.
23 April – Tuanku Muhriz beri peringatan
Pada 23 April, ketika merasmikan pembukaan persidangan DUN Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz mengingatkan supaya setiap keputusan dibuat selepas meneliti fakta dan maklumat dengan menyeluruh serta berlandaskan undang-undang.
Ini menunjukkan bahawa isu tersebut ketika itu masih belum selesai.
26 April – Jalaluddin Alias cadang jalan damai
Pada 26 April, Datuk Seri Jalaluddin Alias yang ketika itu merupakan Exco Kanan Negeri Sembilan mencadangkan supaya satu jawatankuasa khas pendamai diwujudkan.
Beliau mencadangkan supaya individu yang mempunyai pengetahuan dalam adat dan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 terlibat dalam usaha menyelesaikan kemelut tersebut.
27 April – Krisis masuk ke politik kerajaan negeri
Sehari kemudian, keadaan berubah lagi.
Kesemua 14 ADUN BN Negeri Sembilan mengumumkan bahawa mereka hilang kepercayaan terhadap Menteri Besar Aminuddin Harun dan menarik sokongan kepada kerajaan negeri.
Pengumuman itu dibuat oleh Datuk Seri Jalaluddin Alias selaku Pengerusi BN Negeri Sembilan.
Menurut kenyataan BN ketika itu, tindakan tersebut berkait dengan krisis yang melibatkan institusi adat dan Undang-Undang Tubuh Negeri Sembilan.
Maka pada ketika ini, dua perkara sudah berlaku serentak:
Krisis institusi adat dan YDPB.
Dan
Krisis sokongan politik kepada Menteri Besar.
April hingga Mei – Pertikaian semakin panjang
Selepas itu, pertikaian tidak terus selesai.
Terdapat perkembangan mengenai kedudukan Undang Sungai Ujong dan pihak-pihak yang mengaku mempunyai kedudukan masing-masing.
Pada 5 Mei, isu berkaitan Undang Sungai Ujong turut dibawa ke mahkamah menurut laporan media.
Ini menunjukkan bahawa kemelut tersebut bukan lagi sekadar pertikaian politik atau kenyataan media, tetapi turut memasuki ruang undang-undang.
Jun 2026 – Kedudukan Tuanku Muhriz masih menjadi pertikaian
Pada Jun, Tuanku Muhriz masih menjalankan tugas rasmi sebagai YDPB.
Pada 26 Jun, Bernama melaporkan baginda mengadakan Istiadat Menghadap Menjunjung Duli berkaitan Undang.
Pada masa yang sama, masih wujud pertikaian mengenai pengiktirafan terhadap Tunku Nadzaruddin sebagai YDPB.
Ini penting kerana ia menunjukkan bahawa pengumuman April belum menyelesaikan persoalan tersebut.
Julai 2026 – Kemelut belum selesai
Menjelang hujung Julai, isu berkaitan DKU dan kedudukan Undang masih berlanjutan.
Pada 31 Julai, terdapat laporan mengenai mesyuarat DKU yang dikatakan membincangkan beberapa isu adat dan luak.
Dalam erti kata mudah:
Masuk bulan Julai pun isu asal masih belum benar-benar selesai.
1 Ogos 2026 – Negeri Sembilan mengundi
Kemudian datang pula PRN Negeri Sembilan.
Pada 1 Ogos 2026, rakyat Negeri Sembilan keluar mengundi.
Keputusan akhir menunjukkan:
- BN – 18 kerusi
- PH – 11 kerusi
- PN – 7 kerusi
Jumlah keseluruhan ialah 36 kerusi DUN.
Datuk Seri Jalaluddin Alias juga menang semula di DUN Pertang.
Selepas PRN, kerajaan negeri baharu terbentuk dengan gabungan BN-PN.
2–3 Ogos – Menteri Besar baharu dilantik
Datuk Ismail Lasim kemudian mengangkat sumpah sebagai Menteri Besar Negeri Sembilan.
Jalaluddin Alias sebelum itu merupakan antara nama yang disebut-sebut sebagai calon Menteri Besar, tetapi beliau tidak dilantik ke jawatan tersebut.
Beliau kemudiannya menyatakan bahawa beliau tidak akan menawarkan diri untuk menjadi Exco kerajaan negeri yang baharu.
Perkara ini penting untuk kronologi kerana Jalaluddin merupakan salah seorang tokoh politik utama yang terlibat dalam perkembangan politik Negeri Sembilan sejak April.
September – Isu Surat Cara Proklamasi muncul semula
Memasuki September, perhatian kembali kepada persoalan yang berlaku sejak April.
Antara persoalan utama ialah Surat Cara Proklamasi penurunan takhta Tuanku Muhriz.
Pada 9 September, Jalaluddin Alias berkata beliau berharap isu tersebut dapat diselesaikan segera.
Beliau juga menjelaskan bahawa beliau tidak lagi berada dalam pentadbiran kerajaan negeri dan hanya mengetahui perkembangan melalui laporan media.
Ini menunjukkan bahawa sehingga awal September, isu tersebut masih belum dianggap selesai.
15 September 2026 – MMK bersidang
Kemudian berlaku perkembangan paling besar setakat ini.
Pada 15 September 2026, Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri Sembilan (MMK) bersidang.
Menurut kenyataan kerajaan negeri yang dilaporkan pada 16 September, MMK membuat keputusan secara kolektif untuk menerima dan melaksanakan ketetapan yang dikaitkan dengan Undang Yang Empat.
Kerajaan negeri menyatakan bahawa kuasa memilih dan menurunkan YDPB terletak pada Undang Yang Empat dan keputusan itu dibuat berdasarkan tafsiran mereka terhadap Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
16 September 2026 – Tuanku Muhriz diumumkan turun takhta
Pada 16 September, kerajaan Negeri Sembilan secara rasmi mengumumkan bahawa:
Tuanku Muhriz telah diturunkan daripada kedudukan YDPB Negeri Sembilan.
Pada masa yang sama, Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja'afar diiktiraf sebagai YDPB baharu, berkuat kuasa serta-merta.
Menurut kenyataan kerajaan negeri, proklamasi berkaitan penurunan dan pemilihan itu bertarikh 19 April 2026 dan ditandatangani serta dicop mohor oleh Undang Luak yang diiktiraf kerajaan negeri. Kerajaan negeri juga menyatakan bahawa Menteri Besar menandatangani dokumen pada 3 Ogos bagi melengkapkan proses yang dinyatakan dalam UUTKNS 1959.
Tetapi cerita belum berakhir
Yang menarik ialah pada hari yang sama, masih terdapat pandangan yang bertentangan mengenai perkara ini.
Dewan Keadilan dan Undang (DKU), menurut laporan yang dipetik Malaysiakini, mengambil pendirian bahawa Tuanku Muhriz masih merupakan YDPB dan mempersoalkan sama ada syarat-syarat asas bagi proklamasi 19 April telah dipenuhi.
Ini bermakna terdapat dua pendirian yang berbeza mengenai kesahan proses tersebut.
Sebab itu kita perlu berhati-hati menggunakan perkataan seperti "sah" atau "tidak sah" seolah-olah perkara itu sudah diputuskan secara muktamad oleh mahkamah.
Apa sebenarnya persoalan rakyat?
Daripada keseluruhan kronologi ini, persoalannya boleh diringkaskan kepada beberapa perkara mudah:
1. Siapa sebenarnya mempunyai kuasa memilih dan menurunkan YDPB?
2. Apakah peranan Undang Yang Empat dalam proses tersebut?
3. Apakah peranan MMK?
4. Adakah MMK membuat keputusan sendiri atau hanya melaksanakan keputusan Undang Yang Empat?
5. Apakah kedudukan Surat Cara Proklamasi bertarikh 19 April?
6. Mengapa perkara yang diumumkan pada April hanya dilaksanakan dan diiktiraf oleh kerajaan negeri pada September?
7. Apakah hubungan antara kemelut adat, krisis kerajaan negeri pada April dan PRN pada Ogos?
Soalan-soalan ini lebih penting daripada membuat tuduhan kepada mana-mana individu.
Kesimpulan
Kemelut Negeri Sembilan bukan bermula dengan keputusan MMK pada 15 September.
Ia bermula dengan pertikaian mengenai kedudukan Undang Sungai Ujong pada April, kemudian berkembang menjadi pertikaian mengenai kedudukan YDPB, selepas itu masuk ke dalam krisis politik kerajaan negeri, dan akhirnya Negeri Sembilan melalui PRN pada 1 Ogos.
Selepas PRN, kerajaan negeri baharu terbentuk.
Tiada ulasan:
Catat Ulasan